वासिङ्टन। इरानसँगको शान्ति वार्ताको दोस्रो चरण अघि बढाउने विषयमा पाकिस्तानमार्फत कूटनीतिक प्रयास तीव्र भइरहेका बेला संयुक्त राज्य अमेरिकाले सम्झौतामा पुग्ने सम्भावनाप्रति आशावादी रहेको जनाएको छ।

वासिङ्टनले पाकिस्तानमा सम्भावित नयाँ वार्ताबारे छलफल जारी रहेको पुष्टि गर्दै कूटनीतिक समाधानतर्फ सकारात्मक संकेत देखिएको बताएको हो।

ह्वाइट हाउसकी प्रेस सचिव क्यारोलिन लेभिटका अनुसार पाकिस्तानी राजधानी इस्लामाबादमा थप वार्ताको सम्भावना खुला छ र त्यसबारे छलफल चलिरहेको छ। ‘ती छलफलहरू जारी छन् र हामी सम्झौताको सम्भावनाबारे सकारात्मक महसुस गरिरहेका छौँ’, उनले भने।

यो कूटनीतिक आशावाद पाकिस्तानको सक्रिय मध्यस्थता र साउदी अरबका युवराज मोहम्मद बिन सलमानसँग पाकिस्तानी प्रधानमन्त्री शाहबाज सरिफको हालैको चार दिने भेटपछि आएको हो। यसैबीच, तेहरान पुगेको पाकिस्तानी प्रतिनिधिमण्डलले इरानी अधिकारीहरूसँग नयाँ वार्ता र अमेरिकी सन्देश आदानप्रदान गर्ने तयारी गरेको छ।

यसअघि पहिलो चरणको वार्तामा संलग्न अमेरिकी उपराष्ट्रपति जेडी भान्सले इरानलाई ‘ग्रान्ड डिल’ प्रस्ताव गरिएको बताएका छन् । यसको उद्देश्य इरान–अमेरिका–इजरायलबीच जारी छ हप्ते द्वन्द्व अन्त्य गर्नुका साथै इरानको आणविक कार्यक्रमसम्बन्धी दशकौँ पुरानो विवाद समाधान गर्नु रहेको छ।

इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहुले इजरायल र अमेरिकाको साझा लक्ष्य इरानको संवर्धित आणविक सामग्री हटाउनु, संवर्धन क्षमता अन्त्य गर्नु र होर्मुज जल डमरूमध्य पुनः खोल्नु रहेको बताएका छन्। यो जल डमरूमध्य विश्वको करिब पाँचौँ भाग कच्चा तेल ढुवानी हुने महत्त्वपूर्ण मार्ग हो, जुन द्वन्द्व सुरु भएयता अवरुद्ध बनेको छ।

आर्थिक क्षेत्रमा अन्तर्राष्ट्रिय मुद्राकोष (आइएमएफ)की प्रमुख क्रिस्टालिना जर्जिएवाले युद्ध लम्बिएमा र तेलको मूल्य उच्च रहेमा विश्व अर्थतन्त्र गम्भीर दबाबमा पर्ने चेतावनी दिएकी छन्। उनका अनुसार यस्तो अवस्थाले मुद्रास्फीति र खाद्य मूल्यमा प्रत्यक्ष असर पार्न सक्छ।

कूटनीतिक आशावादसँगै विश्व बजारमा पनि प्रभाव देखिएको छ। वाल स्ट्रिटमा सेयर बजार उकालो लागेको छ भने प्रमुख सूचकाङ्कहरू रेकर्ड नजिक पुगेका छन्। अर्कोतर्फ, कच्चा तेलको मूल्यमा गिरावट आएको छ।

यता सैन्य मोर्चामा तनाव कायमै छ। अमेरिकी सेन्ट्रल कमान्ड (सेन्टकम) ले इरानमाथि लगाइएको नाकाबन्दी प्रभावकारी रहेको दाबी गर्दै पहिलो ४८ घण्टामा इरानी बन्दरगाहबाट बाहिर निस्कने प्रयास गरेका १० वटा जहाजलाई फर्काइएको जनाएको छ। ‘कुनै पनि जहाजले अवरोध तोड्न सकेको छैन’, सेन्टकमले भनेको छ।

तर इरानी सञ्चारमाध्यमहरूले दक्षिणी इरानबाट समुद्री ढुवानी जारी रहेको दाबी गरेका छन्, जसले स्थिति अझै अनिश्चित रहेको देखाएको छ।

इरानका सैन्य कमान्डर अली अब्दुल्लाहीले अमेरिकी नाकाबन्दी नहटाइए भने क्षेत्रीय व्यापार रोक्ने चेतावनी दिए। साथै, इरानका सर्वोच्च नेता मोजताबा खामेनीका सैन्य सल्लाहकार मोहसेन रेजाईले अमेरिकी जहाजहरू जल डमरूमध्यमा प्रवेश गरेमा लक्षित गर्ने चेतावनीसमेत दिए।

त्यसैबीच, इरानी विदेश मन्त्री अब्बास अराघचीले पाकिस्तानी सेना प्रमुख असीम मुनीरको नेतृत्वमा आएको प्रतिनिधिमण्डलसँग तेहरानमा छलफल गरे। इरानी राज्य सञ्चारमाध्यमका अनुसार उक्त छलफलले अमेरिका–इरान वार्ताको दोस्रो चरण अघि बढाउने वातावरण बनाउने अपेक्षा गरिएको छ।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले कुनै पनि सम्झौताले इरानलाई आणविक हतियार प्राप्त गर्नबाट स्थायी रूपमा रोक्नुपर्नेमा जोड दिए । उनका अनुसार इरान आणविक हतियार विकासको नजिक पुगेको दाबी भए पनि संयुक्त राष्ट्रसङ्घको आणविक निगरानी निकायले त्यसलाई पुष्टि गरेको छैन।

अर्कोतर्फ, वासिङ्टनले इरानको युरेनियम संवर्धन कार्यक्रमलाई २० वर्षसम्म निलम्बन गर्न माग गरेको छ भने तेहरानले पाँच वर्षका लागि मात्र रोक्ने प्रस्ताव अघि सारेको छ, जसलाई अमेरिकी पक्षले अस्वीकार गरेको छ।

इरानले आफ्नो आणविक कार्यक्रम शान्तिपूर्ण उद्देश्यका लागि भएको दाबी गर्दै संवर्धनको अधिकार ‘निर्विवाद’ रहेको तर त्यसको स्तर वार्ताबाट तय गर्न सकिने बताएको छ।

यसै कूटनीतिक गतिविधिसँगै इजरायल–लेबनान सम्बन्धमा पनि वार्ताको संकेत देखिएको छ। वासिङ्टनमा हालै भएको अप्रत्यक्ष संवादपछि दुई देश प्रत्यक्ष वार्तामा जाने सहमतिमा पुगेको बताइए पनि आधिकारिक पुष्टि भने अझै अस्पष्ट छ।

इजरायली प्रधानमन्त्री नेतान्याहुले लेबनानसँगको वार्ताको मुख्य उद्देश्य हिजबुल्लाहको विघटन र दीर्घकालीन शान्ति स्थापना रहेको बताए। तर लेबनानी पक्षले भने औपचारिक वार्ताबारे कुनै जानकारी नभएको प्रतिक्रिया दिएको छ।