कैलाली — कैलालीको टीकापुर नगरपालिकामा गठन भएका टोल विकास संस्थाले स्थानीय पूर्वाधार विकासमा सक्रिय भूमिका निर्वाह गर्न थालेका छन् । टोलस्तरमै नागरिकको सहभागिता बढाउँदै विकास निर्माणका काममा उनीहरूलाई जिम्मेवार बनाउने उद्देश्यले नगरपालिकाले यस्तो अभ्यास अघि बढाएको हो ।

चालु आर्थिक वर्षमा मात्रै १९ टोल विकास संस्थाले निर्माण उपभोक्ता समितिको रूपमा काम गरिरहेका छन् । टीकापुर–१ मा सडक ग्राभेल, माटो पटानीजस्ता कामको जिम्मा टोल विकास संस्थालाई दिइएको छ । नगरपालिकाले उपभोक्ता समिति गठनको परम्परागत प्रणालीभन्दा टोल विकास संस्थामार्फत काम गर्दा गुणस्तर र दिगोपनामा सुधार आएको जनाएको छ ।

वडा नं. १ का सब–इन्जिनियर गम्भीरसिंह साउँदका अनुसार टोलकै नागरिकले योजना कार्यान्वयन र निगरानी गर्ने हुँदा काम प्रभावकारी र पारदर्शी बनेको छ । “जुन टोलमा काम हुन्छ, त्यहीँको संस्थालाई जिम्मेवारी दिँदा अपनत्व बढेको छ,” उनले भने, ।

नगरपालिकामा हाल २६२ टोल विकास संस्था गठन भएका छन्, जसमध्ये २०९ संस्था दर्ता भइसकेका छन् । यी संस्थामा करिब १२ हजार ९६२ घरधुरी आबद्ध छन् । टोल विकास संस्थाले नियमित बैठकमार्फत समस्या पहिचान, योजना निर्माण र कार्यान्वयनमा सक्रिय सहभागिता जनाउँदै आएका छन् ।

पछिल्लो तीन वर्षमा टोल विकास संस्थाले ९५६ योजना निर्माण गरेका छन्, जसमध्ये ७७२ योजना कार्यान्वयन भइसकेका छन् । श्रमदानमार्फत मात्रै करिब एक करोड ३० लाख रुपैयाँ बराबरको विकास निर्माण कार्य सम्पन्न गरिएको सहकर्मी समाजका कार्यक्रम संयोजक नवराज जैशीले जानकारी दिएका छन् ।

यसैगरी, योजना छनोट प्रक्रियामा सहभागी हुँदै टोल विकास संस्थाले एक हजार ५८४ योजना माग गरेका छन्, जसमध्ये १४२ योजना पालिकाबाट सम्बोधन भएका छन् ।

टोल विकास संस्थाले पूर्वाधार विकाससँगै बचत तथा ऋण परिचालन, सरसफाइ, वृक्षरोपण, विपद् व्यवस्थापन र आयआर्जनका कार्यक्रम पनि सञ्चालन गरिरहेका छन्। संस्थाहरूमा महिला नेतृत्वको सहभागिता समेत बढ्दै गएको छ, जसले सामाजिक सशक्तीकरणमा सकारात्मक प्रभाव पारेको छ ।

नगरपालिकाले टोल विकास संस्थालाई तालिम, लेखा व्यवस्थापन तथा क्षमता अभिवृद्धिका कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएको छ। हाल ८० संस्था आत्मनिर्भर भइसकेका छन् भने बाँकीको क्षमता विकासमा काम भइरहेको छ ।

स्थानीय तह र समुदायबीच सहकार्यको उदाहरणका रूपमा विकसित यो अभ्यासले टीकापुरमा दिगो विकास र सुशासन प्रवद्र्धनमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्‍याउने अपेक्षा गरिएको छ ।