इरानसँग युद्ध गर्ने अधिकार सीमित गर्ने उद्देश्यले ल्याइएको प्रस्ताव अमेरिकी सिनेटले चौथोपटक पनि असफल बनाएको छ।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको इरानसँग युद्ध गर्ने अधिकार कटौती गर्न डेमोक्र्याटहरूले उक्त प्रस्ताव ल्याएका थिए। इरानसँगको अमेरिकी सैन्य तनाव सातौँ हप्तामा प्रवेश गर्न लागेको छ।

सिनेटले ‘वार पावर्स’ प्रस्ताव ५२–४७ मतले अस्वीकृत गरेको हो। यस मतदानमा सांसदहरूले प्रायः दलीय आधारमा मत विभाजन गरेका थिए। यदि यो प्रस्ताव पारित भएको भए, कंग्रेसको पूर्वस्वीकृति बिना इरानमा भइरहेको अमेरिकी सैन्य कारबाही रोक्नुपर्ने हुन्थ्यो।

डेमोक्र्याटहरूले सांसदहरूलाई आफ्नो धारणा स्पष्ट पार्न दबाब दिने उद्देश्यले यस्ता प्रस्तावहरू हरेक हप्ता ल्याउने योजना बनाएका छन्।

अधिकांश रिपब्लिकन सांसदहरूले प्रस्तावको विपक्षमा मतदान गरे पनि केहीले भने युद्ध ६० दिन पुगेको खण्डमा आफ्नो धारणा परिवर्तन गर्न सक्ने संकेत दिएका छन्। नियमतः ६० दिनपछि पनि सैन्य कारबाही जारी राख्न कंग्रेसको स्वीकृति अनिवार्य हुन्छ।

मिसौरीका सिनेटर जोश हाउलीले भने वर्तमान अवस्थामा प्रशासन ‘वार पावर्स’ प्रस्तावअनुसार नै चलिरहेको दाबी गरेका छन्।

यसैबीच, अमेरिकी केन्द्रीय कमाण्ड (सेन्टकम) ले इरानी झण्डा बोकेको एउटा मालवाहक जहाजलाई अवरोध गरिएको जानकारी दिएको छ। इरानका बन्दरगाहहरूमा प्रवेश गर्ने वा बाहिरिने सबै जहाजमाथि लगाइएको नाकाबन्दी छल्ने प्रयास गरेपछि उक्त जहाजलाई रोकिएको हो।

सेन्टकमका अनुसार, सो जहाज इरानको बन्दरगाह सहर बन्दर अब्बासबाट प्रस्थान गरी होर्मुज जलमार्ग पार गरेपछि रोकिएको थियो। अमेरिकी नौसेनाको विनाशक युद्धपोत ‘यूएसएस स्प्रुएन्स’ ले सफलतापूर्वक उक्त जहाजलाई रोकेर फिर्ता पठाएको सेन्टकमले जनाएको छ। हाल उक्त जहाज पुनः इरानतर्फ नै फर्किएको छ।

सेन्टकमले हालसम्म यस्तै प्रकारका १० वटा जहाजलाई इरानतर्फ फर्काउन सफल भएको बताएको छ। सोमबारदेखि होर्मुज जलमार्गमा लागू गरिएको नाकाबन्दीपछि कुनै पनि जहाजले तोड्न नसकेको अमेरिकी सेनाको दाबी छ।

चिनियाँ पाइलटहरूलाई अवैध रूपमा तालिम दिएको आरोप लागेका पूर्व अमेरिकी मरीनलाई अमेरिका सुपुर्दगी गरिने भएको छ। उनले अष्ट्रेलियामा बस्न प्रयास गरेका थिए, तर उनलाई अमेरिकाले खोजी गरिरहेको छ।

५७ वर्षीय डेनियल डगनलाई सन् २०२२ अक्टोबरमा अष्ट्रेलियाको न्यू साउथ वेल्सस्थित ओरान्ज सहरबाट अमेरिकी अनुरोधमा पक्राउ गरिएको थियो।

अमेरिकाको दाबीअनुसार, उनले सन् २०१० देखि २०१२ को बीचमा दक्षिण अफ्रिकामा चिनियाँ लडाकु विमान चालकहरूलाई तालिम दिएर अमेरिकी हतियार तस्करीसम्बन्धी कानुनको उल्लङ्घन गरेका थिए।

डगनले यी आरोपहरू अस्वीकार गरेका छन्। उनी अष्ट्रेलियाका नागरिक पनि हुन्। उनले सुपुर्दगी रोक्न अदालतमा पुनरावेदन (अपिल) गरेका थिए, तर संघीय अदालतका न्यायाधीशले उक्त अपिल खारेज गरिदिएपछि उनलाई अमेरिका पठाउने बाटो खुलेको छ।

अदालत बाहिर उनकी श्रीमतीले निर्णयप्रति निराशा व्यक्त गर्दै सरकारलाई हस्तक्षेप गर्न आग्रह गरेकी छन्। अमेरिकी अदालतका कागजातहरूका अनुसार, डगनले चिनियाँ सेनालाई सैन्य तालिम दिनुअघि अमेरिकी सरकारसँग अनुमति लिएका थिएनन्।

छ जना सन्तानका पिता डगनले अमेरिकी नागरिकता त्यागिसकेका छन्। यदि उनी दोषी ठहरिए भने उनलाई अधिकतम ६५ वर्षसम्म कैद सजाय हुन सक्छ। यसअघि उनका वकिलले अष्ट्रेलियामा अमेरिकाले लगाएको आरोपसँग मेल खाने कानुन नभएकाले सुपुर्दगी गर्न नहुने तर्क गरेका थिए।

तर, सन् २०२४ मा तत्कालीन महान्यायाधिवक्ता मार्क ड्रेफसले सुपुर्दगी स्वीकृत गरेका थिए। अब डगनसँग संघीय अदालतको निर्णयविरुद्ध पुनरावेदन गर्न २८ दिनको समय बाँकी छ। अदालतले सरकारको खर्च समेत उनैले व्यहोर्नुपर्ने आदेश दिएको छ।

अमेरिकी आक्रमणपछि श्रीलङ्कामा अलपत्र परेका २०० भन्दा बढी इरानी नाविकहरू एक महिनाभन्दा बढी समयपछि स्वदेश फर्किएका छन्। अमेरिकी टर्पिडो हमलापछि उनीहरू अलपत्र परेका थिए।

श्रीलङ्काका उप–रक्षामन्त्री अरुण जयसेकराले “इरिस डेना” बाट उद्धार गरिएका ३२ जना र “इरिन्स बुशेहर” का २०६ जना नाविकहरूले देश छोडिसकेको पुष्टि गरेका छन्।

इरानी युद्धपोत “इरिस डेना” मार्च ४ मा श्रीलङ्काको दक्षिणी समुद्री तटबाट करिब ४० किलोमिटर टाढा अमेरिकी पनडुब्बीले प्रहार गरेको टर्पिडोका कारण डुबेको थियो। उक्त घटनामा १०४ जना नाविकको ज्यान गएको थियो।

मार्च ५ मा “इरिन्स बुशेहर” नामक अर्को इरानी जहाजले इन्जिनमा समस्या आएपछि श्रीलङ्काको बन्दरगाहमा आश्रय मागेको थियो, जसलाई श्रीलङ्काले नियन्त्रणमा लिएको थियो। जयसेकराका अनुसार दुवै जहाजका चालक दलका सदस्यहरूलाई हवाई मार्गबाट स्वदेश पठाइएको हो।

अलपत्र परेका नाविकहरूलाई श्रीलङ्काले ३० दिनको प्रवेश अनुमति दिएको थियो। उनीहरूलाई नौसेना तथा वायुसेनाका शिविरहरूमा राखिएको थियो। “इरिस डेना” भारतमा सम्पन्न सैनिक अभ्यासबाट फर्किँदै गर्दा आक्रमणमा परेको थियो।

घटनापछि अमेरिकी रक्षा मन्त्रालयले सार्वजनिक गरेको भिडियोमा जहाजमा प्रहार भएपछि पछाडिको भाग माथि उठेर विस्फोट भएको दृश्य देखिएको थियो। आक्रमणमा ज्यान गुमाएका ८४ जना इरानी नाविकहरूको शव उद्धार गरी इरानले चार्टर्ड विमानमार्फत स्वदेश लगेको थियो।

अन्तर्राष्ट्रिय जलक्षेत्रमा भएको यो घटना अमेरिका–इजरायल र इरानबीच युद्ध सुरु भएको केही दिनमै भएको थियो। श्रीलङ्काले मार्च ५ मा लामो छलफलपछि उक्त इरानी जहाजलाई उत्तर–पूर्वी बन्दरगाहमा आश्रय दिएको थियो। त्यसबेला राष्ट्रपति अनुरा कुमार दिसानायकेले “मानवताको रक्षा गर्न कहिल्यै पछि नहट्ने” बताएका थिए।

सन् १९४८ मा स्वतन्त्र भएपछि श्रीलङ्काले दीर्घकालीन रूपमा असंलग्न नीति अपनाउँदै आएको छ। इरान र अमेरिका दुवैसँग उसको आर्थिक र कूटनीतिक सम्बन्ध राम्रो रहेको छ।

गोप्य ठगी योजनामा संलग्न भएको आरोपमा दुई जना अमेरिकी नागरिकलाई जेल सजाय सुनाइएको छ। अमेरिकी न्याय मन्त्रालयले दिएको जानकारीअनुसार, उक्त योजनामार्फत ठूला अमेरिकी कम्पनीहरूलाई ठगी गरी उत्तर कोरियाली शासनका लागि करिब ५० लाख डलर आम्दानी गराएको आरोप ती अमेरिकी नागरिकमाथि लगाइएको छ।

न्यु जर्सीका ३९ वर्षीय झेनशिङ “ड्यानी” वाङ र ४२ वर्षीय केजिया “टोनी” वाङलाई यस योजनाका बिचौलियाका रूपमा आरोपित गरिएको छ। उनीहरूले विभिन्न ‘फर्च्युन ५००’ कम्पनीहरूलाई झुक्याएर विदेशमा रहेका प्रविधि (टेक) कामदारहरूलाई जागिर दिलाउने काम गरेका थिए। ती कामदारहरूले अमेरिकी नागरिकहरूको पहिचान चोरी गरेर काम गर्ने गरेको अभियोग छ।

बोस्टनस्थित संघीय अदालतले झेनशिङ वाङलाई ७ वर्षभन्दा बढी र केजिया वाङलाई ९ वर्ष जेल सजाय सुनाएको छ। यस योजनाको मुख्य हिस्सा “ल्यापटप फार्म” थियो, जसमा अमेरिकी कम्पनीहरूले उपलब्ध गराएका कम्प्युटरहरू उनीहरूले आफ्नै घरबाट सञ्चालन गरेका थिए।

ती कम्प्युटरमार्फत विदेशी प्रविधि कामदारहरूले अमेरिकी कम्पनीहरूमा पहुँच प्राप्त गरी तलब बुझेका थिए। एक घटनामा क्यालिफोर्नियास्थित रक्षा ठेकेदार कम्पनीबाट संवेदनशील तथ्याङ्क (डाटा) समेत चोरी गरिएको थियो।

अभियोजकका अनुसार, म्यासाचुसेट्सको एक सेमिकन्डक्टर वितरक कम्पनी र क्यालिफोर्नियाको एक सफ्टवेयर विकास कम्पनीले पनि अनजानमै ती कामदारहरूलाई भुक्तानी गरेका थिए। अमेरिकी अधिकारीहरूका अनुसार, उत्तर कोरियाले अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिबन्ध छल्न र आफ्नो आणविक हतियार कार्यक्रमका लागि रकम जुटाउन यस्ता योजनाहरू बढ्दो रूपमा प्रयोग गरिरहेको छ।

सन् २०२४ मा पनि यस्तै योजनामा संलग्न एक महिलामाथि मुद्दा चलाइएको थियो, जसमा ६० जना अमेरिकीको पहिचान दुरुपयोग भएको र ३०० कम्पनीहरू प्रभावित भएको बताइएको थियो। उत्तर कोरियाले पछिल्ला वर्षहरूमा क्रिप्टोकरेन्सी एक्सचेन्ज ह्याक गरेर र प्रविधि कामदारमार्फत अमेरिकी कम्पनीहरूमा घुसपैठ गरी अर्बौँ डलर चोरी गरेको अमेरिकी अधिकारी तथा विज्ञहरूले बताएका छन्।

अमेरिकी सरकारले यस्ता गतिविधि नियन्त्रण गर्न प्रयास गरिरहेको छ र देशभरका कम्पनीहरूलाई उत्तर कोरियाली आईटी कामदारबाट उत्पन्न खतराबारे सचेत गराइरहेको छ। अमेरिकी विदेश मन्त्रालयले यस प्रकरणमा संलग्न अन्य व्यक्तिहरूबारे सूचना दिनेलाई ५० लाख डलरसम्म पुरस्कार दिने घोषणा गरेको छ।

वाङद्वयले यसअघि नै आफूविरुद्ध लगाइएका आरोपहरू स्वीकार गरिसकेका थिए। उनीहरूले न्यु जर्सीमा नक्कली कम्पनी स्थापना गरेर विदेशी कामदारहरूलाई अमेरिकामा काम गर्ने अनुमति प्राप्त भएको झुटो दाबी गर्ने गरेका थिए।

सुरक्षा अनुसन्धानकर्ता माइकल बार्नहार्टका अनुसार, उत्तर कोरियाली प्रविधि कामदारहरूले आफूलाई वैध कर्मचारीका रूपमा देखाउन अमेरिकी कम्पनी र ठेगानाहरू प्रयोग गर्ने गरेका छन्।

अण्डमान सागरमा डुङ्गा डुब्दा करिब २५० जना बेपत्ता भएका छन्। बेपत्ता हुनेमा रोहिङ्ग्या र बंगलादेशी नागरिक रहेका छन्। बेपत्ता हुनेको सूचीमा बालबालिका पनि रहेको संयुक्त राष्ट्रसंघका शरणार्थी र आप्रवासनसम्बन्धी निकायहरूले जनाएका छन्।

बंगलादेशबाट मलेसियातर्फ जाँदै गरेको उक्त डुङ्गा तीव्र हावा, ठूलो छाल र अत्यधिक चापका कारण डुबेको बताइएको छ।

डुङ्गा कहिले डुब्यो भन्ने यकिन छैन। तर, अप्रिल ९ मा बंगलादेशी झण्डा बोकेको एउटा जहाजले ड्रम र काठका टुक्रामा समातेर ज्यान जोगाइरहेका ९ जनालाई उद्धार गरेको तटरक्षकले जानकारी दिएको छ।

सन् २०१७ मा म्यानमारमा भएको हिंसात्मक दमनपछि लाखौँ रोहिङ्ग्या आफ्ना घर छोडेर बंगलादेश पुगेका थिए। मुस्लिम समुदायका रोहिङ्ग्यालाई बौद्ध बहुल म्यानमार सरकारले अझै नागरिकता दिएको छैन।

बंगलादेशका शरणार्थी शिविरमा कठिन जीवन बिताइरहेका धेरै रोहिङ्ग्या सुरक्षित र राम्रो जीवनको खोजीमा जोखिमपूर्ण समुद्री यात्रामा निस्कने गरेका छन्। उनीहरूका लागि मलेसिया एउटा सुरक्षित गन्तव्य जस्तो देखिन्छ।

तटरक्षक अधिकारीका अनुसार उनीहरू करिब दुई दिनसम्म समुद्रमा पौडिँदै ड्रम र काठका टुक्राको सहारामा ज्यान जोगाइरहेका थिए।

अप्रिल ११ को बिहान बंगलादेशबाट इन्डोनेसियातर्फ जाँदै गरेको “मेघना प्राइड” नामक जहाजले उनीहरूलाई देखेर उद्धार गरेको थियो। पछि उनीहरू कक्स बजार क्षेत्रका रोहिङ्ग्या र बंगलादेशी रहेको खुलेको थियो।

उक्त जहाजले पछि बंगलादेशी जलक्षेत्रमा प्रवेश गरेर उद्धार गरिएकाहरूलाई मन्सुर अली नामक तटरक्षक जहाजको जिम्मा लगाएको थियो।

उद्धार गरिएका व्यक्तिहरूले करिब १०० जना मानिस देखेको बताएका छन्, तर अझै कति जना हराएका छन् भन्ने स्पष्ट छैन। डुङ्गा वा अन्य यात्रुहरूको कुनै पत्तो लागेको छैन।

उद्धार गरिएकामध्येका ४० वर्षीय रफिकुल इस्लामले आफू करिब ३६ घण्टासम्म समुद्रमा पौडिएर ज्यान जोगाएको बताए। उनले जहाजबाट बगेको तेलले शरीर पोलिएको पनि बताए। मलेसियामा काम पाइने आशाले आफू यो यात्रा गर्न बाध्य भएको उनको भनाइ छ।

संयुक्त राष्ट्रसंघीय निकायहरूले यो घटनालाई अत्यन्त दुःखद भन्दै रोहिङ्ग्याको दीर्घकालीन विस्थापन र स्थायी समाधानको अभावको परिणाम भएको बताएका छन्।

यस्ता डुङ्गाहरू साना, भीडभाडयुक्त र आधारभूत सुविधा विहीन हुने गर्छन्। धेरै यात्रु गन्तव्यसम्म पुग्न सक्दैनन्; कतिपयले समुद्रमै ज्यान गुमाउँछन् भने कतिपयलाई फर्काइन्छ वा नियन्त्रणमा लिइन्छ।

केही अवस्थामा मलेसिया र इन्डोनेसियाले पनि यस्ता डुङ्गालाई किनार नजिकैबाट फर्काउने गरेका छन्। सन् २०२५ जनवरीमा मलेसियाले करिब ३०० शरणार्थी बोकेका दुई डुङ्गालाई खाना र पानी दिएपछि फर्काएको थियो।

संयुक्त राष्ट्रसंघले अन्तर्राष्ट्रिय समुदायलाई रोहिङ्ग्या शरणार्थी र उनीहरूलाई आश्रय दिने बंगलादेशका समुदायका लागि सहयोग जारी राख्न आग्रह गरेको छ।