काठमाडौं । इजरायल र लेबनानबीच १० दिने युद्धविरामको सहमति भएको छ। नेपाली समयअनुसार आज शुक्रबार बिहान २ः४५ बजेदेखि इसराइल र लेबनानबीच १० दिने अस्थायी युद्धविराम लागू भएको हो ।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले आफ्नै सामाजिक सञ्जाल एक्समा यो घोषणा गर्दै दुवै देशका नेतासँगको प्रत्यक्ष कुराकानीपछि सहमति जुटेको बताएका छन्। ट्रम्पले लेबनानी राष्ट्रपति जोसेफ आउन र इसराइली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहुसँग ‘उत्कृष्ट’ वार्ता भएको उल्लेख गर्दै उनीहरूलाई ह्वाइट हाउसमा थप ‘अर्थपूर्ण संवाद’का लागि निमन्त्रणा दिएका छन् । सन् १९८३ पछिको यो पहिलो औपचारिक प्रत्यक्ष वार्ता हुने ट्रम्पको दाबी छ ।

तर यो युद्धविराम जति उत्साहजनक देखिन्छ, त्यति नै कमजोर र अनिश्चित छ। युद्धविराम लागू हुनासाथ बेरुतमा हवाई फायरिङ गरी खुशियाली मनाइए पनि लेबनानी सेनाले शुक्रबार बिहानै विज्ञप्ति जारी गर्दै इसराइलले दक्षिणी गाउँहरूमा गोलाबारी गरेको आरोप लगाएको छ। इसराइली सैन्य प्रवक्ता अविचाय अद्राईले भने हिज्बुल्लाहका लडाकुहरूको गतिविधि जारी रहेको भन्दै सेना तैनाथ नै रहेको स्पष्ट पारेका छन्।

हिज्बुल्लाहले युद्धविराम सुरु हुनुभन्दा ठ्याक्कै १० मिनेटअघि अन्तिम आक्रमण गरेको आफ्नो विवरण सार्वजनिक गरेको छ। ट्रम्पले नै हिज्बुल्लाहलाई ‘राम्रो व्यवहार’ गर्न आग्रह गर्दै ‘थप हत्या होइन, अब शान्ति हुनैपर्छ’ भन्नुपरेको अवस्था छ।

इसराइलको उत्तरी क्षेत्रमा युद्धविराम लागू हुनुअघि नै लेबनानबाट रकेट प्रहार भएर तीन जना घाइते भएका थिए। स्थलगत रिपोर्टअनुसार इसराइली नागरिकहरूमा व्यापक असन्तुष्टि छ। प्रधानमन्त्री नेतन्याहुले दक्षिण लेबनानमा १० किलोमिटर सुरक्षा क्षेत्र कायम राख्ने बताए पनि हिज्बुल्लाहलाई पूर्ण निशस्त्रीकरण नगरी युद्ध रोकिनु इसराइलका लागि ‘प्रत्युत्पादक’ हुने स्थानीय बुझाइ छ।

गत फेब्रुअरी २८ मा अमेरिका र इसराइलको संयुक्त आक्रमणपछि इरान समर्थित हिज्बुल्लाहले मार्च २ देखि इसराइलविरुद्ध आक्रमण थालेको थियो। त्यसयता १५ महिनापछि पुनः चर्किएको द्वन्द्वमा लेबनानमा मात्र २ हजारभन्दा बढीको ज्यान गएको छ भने लाखौं विस्थापित भएका छन्।

अर्कोतर्फ ट्रम्पले यही सप्ताहन्तमा अमेरिका–इरानबीच अर्को वार्ता हुने र इरान २० वर्षसम्म आणविक हतियार नराख्ने सहमतिनजिक पुगेको दाबी गरेका छन्। पाकिस्तानको इस्लामाबादमा भएको वार्तामा इरानले ३ देखि ५ वर्षको निलम्बन प्रस्ताव गरेको थियो भने अमेरिकाले २० वर्षको माग राखेको थियो। ट्रम्पले इरानसँग सम्झौता भए तेलको मूल्य र मुद्रास्फीति तीव्र रूपमा घट्ने तथा आणविक सङ्कट टर्ने बताएका छन्। इरानले युद्धविरामलाई स्वागत गर्दै यो पाकिस्तानको मध्यस्थतामा अमेरिकासँगको समझदारीको हिस्सा भएको जनाएको छ।

लेबनानी प्रधानमन्त्री नवाफ सलामले युद्धविरामलाई ‘विस्थापित नागरिकहरू घर फर्कने वातावरण’ को सुरुवात भनेका छन्। तर विश्लेषकहरूले मुख्य मुद्दा–हिज्बुल्लाहको हतियार व्यवस्थापन–अझै अनुत्तरित रहेको बताएका छन्।

अमेरिका र इरानबीच सहमति हुन लागेको अमेरिकी सञ्चारमाध्यामहरूले बताएका छन्। उनीहरू २१ अप्रिलमा सकिने युद्धविराम (सिजफायर) अघि नै समझौताको नजिक पुगेको बताइएको छ। अमेरिकी मिडियाका अनुसार, दुवै पक्षबीच वार्ताअघि बढेको छ, यद्यपि केही मतभेद अझै बाँकी छन्।

यसैबीच, तेहरानमै पुगेर इरानी अधिकारीहरूसँग पाकिस्तानी सेना प्रमुख आसिम मुनीरले महत्त्वपूर्ण बैठक गर्दैछन्। उनले तेहरानलाई मनाउने प्रयास गरिरहँदा अमेरिका पनि सम्झौताका लागि तयार हुँदै गएको जनाइएको छ।

मुनीर पहिले नै इरान पुगेर विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीसँग भेट गरिसकेका छन् र उनले अमेरिकाको पछिल्लो सन्देश सुनाएको जनाइएको छ। जारी युद्ध समाधानका लागि पाकिस्तानसँगै मिस्र र टर्की मध्यस्थको भूमिकामा छन्। अर्कोतर्फ अमेरिकी उपराष्ट्रपति जेडी भान्स नेतृत्वको वार्ता टोलीले वार्ता अगाडि बढाउँदै ड्राफ्ट प्रस्तावहरू आदान-प्रदान गरिरहेका छन्।

अधिकारीहरूका अनुसार, सम्झौता गर्नका लागि युद्धविराम अवधि बढाउन सकिने सम्भावना छ, तर अमेरिकाले अझै औपचारिक सहमति दिएको छैन। अमेरिकी अधिकारीहरूले भनेका छन् कि डोनाल्ड ट्रम्पको नौसैनिक नाकाबन्दी र आर्थिक दबाबका कारण इरानमाथि सम्झौताको दबाब बढिरहेको दाबी अमेरिकाले गरेको छ। नाकाबन्दीपछि पछिल्लो ४८ घण्टामा कुनै पनि जहाज इरानी बन्दरगाहमा पुगेको छैन। अमेरिकी सेन्ट्रल कमाण्डका अनुसार यस अवधिमा ९ वटा जहाज फर्काइएका छन्।

इरानले दैनिक करिब १५ लाख ब्यारेल तेल निर्यात गर्छ, जसबाट उसले झण्डै १४० मिलियन डलर आम्दानी गर्छ। तर नाकाबन्दीका कारण यस आम्दानीमा असर पर्न सक्छ। इरानको खार्ग टापुबाट करिब ९० प्रतिशत तेल निर्यात हुन्छ, जुन नाकाबन्दीले प्रभावित भएको अमेरिकी बुझाइ रहेको छ।

अमेरिकी अधिकारीहरूका अनुसार, यदि इरानले तेल निर्यात गर्न सकेन भने उत्पादन नै रोक्नुपर्ने अवस्था आउन सक्छ, जसले ठूलो आर्थिक नोक्सानी निम्त्याउनेछ। युद्धभन्दा अघि नै प्रतिबन्धका कारण इरानको अर्थतन्त्र दबाबमा थियो, अहिले अवस्था झन् बिग्रिएको छ।

इरानको परमाणु कार्यक्रमबारे अघि बढ्यो वार्ता
इरानको परमाणु कार्यक्रमका विषयमा अमेरिकासँग भइरहेको वार्तामा प्रगति भएको छ। रिपोर्टअनुसार, हालका कूटनीतिक प्रयासपछि दुवै पक्ष सम्झौताका दिशामा अघि बढिरहेका छन्।

अमेरिकामाथि पनि यो युद्ध चाँडो अन्त गर्न देश भित्र र बाहिरबाटै तिब्र दबाब रहेको छ। पाकिस्तानी सेना प्रमुख आसिम मुनीरको तेहरान भ्रमण पनि यही प्रक्रियाको हिस्सा हो, जहाँ उनी अमेरिकी सन्देश लिएर पुगेका छन्। अमेरिका र इरानबीच ‘ब्याकच्यानल’ सम्पर्क जारी छ र ड्राफ्ट प्रस्तावहरूमा काम भइरहेको छ।

रिपोर्टका अनुसार, अमेरिकी आक्रमणपछि इरानको परमाणु क्षमता प्रभावित भएको छ, जसले वार्तालाई गति दिएको छ। तर, प्रगति भए पनि दुवै पक्षबीच मतभेद अझै कायम छन् र केही पक्षहरूले यसको विरोध पनि गरिरहेका छन्।

पछिल्लो २४ घण्टामा के भयो?
अमेरिकाले दाबी गर्‍यो कि होर्मुज स्ट्रेटमा नाकाबन्दीपछि ४८ घण्टामा कुनै जहाज इरानी बन्दरगाहमा पुगेन, ९ जहाज फर्काइएको छ। केही सञ्चार माध्यामहरुले भने चिनिया जहाजहरुले भने होर्मुज आवतजावत गरिरहेको जनाइएको छ। अर्को तर्फ इरानले चेतावनी दियो कि यदि नाकाबन्दी जारी रह्यो भने उसले रेड सी, ओमान सागर र पर्शियन गल्फमा समुद्री व्यापार रोक्ने छ।

त्यस्तै लेबनान मा इजराइल का आक्रमणमा मृत्यु हुनेको संख्या २,१६७ पुगेको छ र ७,००० भन्दा बढी घाइते भएका छन्। इजरायलका अनुसार उसले २४ घण्टामा दक्षिणी लेबनानमा हिजबुल्लाह का २०० भन्दा बढी ठेगानामा आक्रमण गरेको छ। छोटो समयमै लेबनानमा ठुलो संख्यामा मानिसहरुको हताहति भएको हो। अमेरिका-इरानबीच परमाणु विषयमा वार्ता अघि बढेको संकेत देखिएसँगै तेलको भाउमा पनि उत्तरचढाव देखिएको छ।

रोयटर्सका अनुसार ब्रेन्ट क्रूड फ्युचर्स ४४ सेन्ट (०.५%) ले घटेर प्रति ब्यारेल ९४.४९ डलरमा पुगेको छ। त्यस्तै, अमेरिकी वेस्ट टेक्सास इन्टरमिडिएट (डब्लुटिआई) क्रूड ७० सेन्ट (०.८%) ले घटेर प्रति ब्यारेल ९०.५९ डलरमा झरेको छ।

तेलको मूल्य घटेसँगै एशियाली सेयर बजारहरूमा भने वृद्धि देखिएको छ। दक्षिण कोरियाको कोस्पी सूचकांक १.८९ प्रतिशतले बढ्यो, हङकङको ह्याङ सेङ ०.६८ प्रतिशत ले उकालो लाग्यो, जबकि ताइवानको ताइएक्स ०.४८ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ।

लण्डन । अमेरिकाले इरानी बन्दरगाहहरूमा सुरु गरेको समुद्री नाकाबन्दीका बाबजुद इरानले कम्तीमा दुई महिनासम्म तेल उत्पादन कटौती नगरी धान्न सक्ने विश्लेषकहरूले बताएका छन् । अप्रिल १३ देखि अमेरिकाले इरानको आयात-निर्यातमा अवरोध सिर्जना गरेपछि इरानी तेल अर्थतन्त्रमा पर्न सक्ने प्रभावबारे यस्तो प्रक्षेपण गरिएको हो।

अमेरिकी नाकाबन्दीका कारण इरानको मुख्य खरिदकर्ता चीनतर्फ जाने दैनिक करिब २० लाख ब्यारेल कच्चा तेलको आपूर्ति रोकिने जोखिम बढेको छ। हाल इरानले दैनिक ३५ लाख ब्यारेल तेल उत्पादन गर्दै आएको छ, जसमध्ये २० लाख ब्यारेल आन्तरिक प्रशोधन केन्द्रहरूमा खपत हुने गर्दछ। निर्यात ठप्प भएको अवस्थामा बाँकी तेल इरानले आफ्ना जमिनमा रहेका भण्डारण ट्याङ्कहरूमा जम्मा गर्नुपर्ने हुन्छ।

स्राेतका अनुसार इरानसँग करिब ९ करोड ब्यारेल तेल भण्डारण गर्न सक्ने खाली क्षमता छ । यो क्षमताको उपयोग गर्दै इरानले आगामी दुई महिनासम्म उत्पादन नघटाईकन स्थिति नियन्त्रणमा राख्न सक्छ। यदि दैनिक ५ लाख ब्यारेल उत्पादन कटौती गरेमा यो अवधि तीन महिनासम्म लम्बिन सक्ने देखिन्छ।

यद्यपि, ‘एनर्जी आस्पेक्ट्स’ जस्ता अन्य संस्थाहरूले भने इरानको वास्तविक भण्डारण क्षमता निकै कम रहेको र १६ दिनभित्रै उत्पादनमा भारी कटौती गर्नुपर्ने अवस्था आउन सक्ने चेतावनी दिएका छन्। नाकाबन्दी सुरु भएदेखि हालसम्म अमेरिकी सेनाले इरानसँग सम्बन्धित ८ वटा तेल ट्याङ्करहरूलाई बीचैमा रोकेको बताइएकाे छ । बुधबार मात्रै चिनियाँ स्वामित्वको ट्याङ्कर ‘रिच स्टारी’ लाई हर्मोज जलसन्धिबाट फिर्ता पठाइएको थियो।

काठमाडौँ । टर्कीमा एक विद्यालयमा गोलीबारी हुँदा नौ जनाको मृत्यु भएको छ । दक्षिण टर्कीमा रहेको विद्यालयमा गोलीबारी हुँदा आठ विद्यार्थी र एक शिक्षकको मृत्यु भएको हो ।

टर्कीका गृहमन्त्री मुस्तफा सिफ्सीले कहरामनमारास क्षेत्रको आयसर क्यालिक सेकेन्डरी स्कुलमा घटना भएको पुष्टि गरेका छन् । उनका अनुसार गोलीबारीमा अन्य १३ जना घाइते भएका छन् ।
घाइतेमध्ये ६ जनाको अवस्था गम्भीर रहेको बताइएको छ । घटनाका दौरान १४ वर्षीय आक्रमणकारी पनि मारिएका छन् । बुधबार भएको गोलीबारीको कारण खुल्न नसकेको बीबीसीले जनाएको छ ।

टर्कीका सञ्चारमाध्यमहरूका अनुसार आक्रमणकारी छात्रले दुईवटा कक्षा कोठामा प्रवेश गरेर अन्धाधुन्ध गोली चलाएको थिए । ती छात्रसँग पाँच थान बन्दुक र सात म्यागेजिन रहेको बीबीसीको समाचारमा उल्लेख छ ।

आक्रमणबारी छात्रका बुवा सेवानिवृत्त प्रहरी अधिकारी भएको बताइएको छ ।

काठमाडौं । अमेरिकी मिडिया आउटलेट एक्सियोसले दाबी गरे अनुसार अमेरिका र इरान युद्ध अन्त्य गर्ने सम्झौताको निकट पुगेका छन् । अप्रिल २१ मा युद्धविराम सकिनुअघि नै ‘ब्रेकथ्रु’ हासिल गर्ने दबाबपूर्ण प्रयास भइरहेको पनि उसको दाबी छ । दुवै पक्षबीच प्रगति देखिए पनि मतभेद कायमै छन्, तर ३९ दिनको भीषण सैन्य कारबाही र तीव्र कूटनीतिक दबाबले अब सम्झौताबाहेक अरू कुनै विकल्प बाँकी नरहेको स्पष्ट संकेत दिइरहेको छ ।

तेहरानमा आज (बिहीबार) हुने उच्चस्तरीय वार्ता यसको सबैभन्दा ताजा प्रमाण हो । पाकिस्तानी सेना प्रमुख असिम मुनिर बुधबार तेहरान पुगिसकेका छन् र विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीसँग भेटिसकेका छन् । पाकिस्तान, इजिप्ट र टर्कीले मध्यस्थकर्ताको भूमिका खेलिरहेका छन् भने अमेरिकी उपराष्ट्रपति जे.डी. भान्स, स्टीव विटकफ र जारेड कुशनरले इरानी पक्ष तथा मध्यस्थकर्ताहरूसँग निरन्तर मस्यौदा आदानप्रदान गरिरहेका छन् । अधिकारीहरूका अनुसार अर्को प्रत्यक्ष भेटघाट युद्धविराम सकिनुअघि नै हुन सक्छ । यदि रूपरेखा सम्झौता भयो भने युद्धविराम लम्ब्याउन सकिने सम्भावना छ, यद्यपि अमेरिकाले औपचारिक सहमति जनाएको छैन ।

यो प्रगतिको पछाडि अमेरिकाको कठोर आर्थिक र सैन्य दबाब मुख्य कारक बनेको छ । ट्रम्प प्रशासनले लगाएको नौसेना नाकाबन्दी र हर्मुज जलमार्गमा सख्त नियन्त्रणले इरानलाई घुँडा टेकाएको छ । अमेरिकी अधिकारीहरूका अनुसार नाकाबन्दी लागू भएको ४८ घण्टाभित्र कुनै पनि जहाज इरानी बन्दरगाह पुग्न सकेन ।

सेन्टकमका अनुसार ९ वटा जहाज फिर्ता पठाइएको छ । इरानले दैनिक १५ लाख ब्यारेल तेल निर्यात गर्दछ, जसबाट करिब १४ करोड डलर राजस्व उठ्छ । खार्ग टापुले यसको ९० प्रतिशत ओगट्छ, जुन नाकाबन्दीबाट सबैभन्दा बढी प्रभावित छ । ६० प्रतिशत प्रभावकारी नाकाबन्दीले इरानको अर्थतन्त्रलाई जर्जर बनाएको छ । चीनजस्ता तेलमा निर्भर सहयोगी राष्ट्रहरू पनि यसबाट प्रभावित भइरहेका छन् ।

इरानको आणविक कार्यक्रममा पनि वार्ता तीव्र बनेको छ । अमेरिकी आक्रमणले इरानको आणविक क्षमता प्रभावित भएको छ । विवाद मुख्य रूपमा आणविक संवर्धनको समयसीमामा केन्द्रित छ । जहाँ इरानले ५ वर्षको रोक चाहन्छ भने अमेरिकाले कम्तीमा २० वर्षसम्मको माग गरिरहेको छ । हर्मुज जलसन्धि पुनः खोल्ने विषयमा भने दुवै पक्ष करिब सहमत भइसकेका छन् ।

ट्रम्पले आफ्नो ट्रुथ सोसलमा ‘म होर्मुज जलसन्धि सधैंका लागि खुला गर्दैछु । यसबाट चीन निकै उत्साहित छ’ भनेर घोषणा नै गरिसकेका छन् । उनले चीनले इरानलाई हतियार नपठाउने सहमति गरेको दाबी पनि गरे । यो घोषणाले अप्रिल १२ मा उनैले गरेको नाकाबन्दी घोषणासँग ठ्याक्कै विपरीत छ । ट्रम्पले यो निर्णय ‘चीन र बाँकी विश्वको हितका लागि’ गरेको बताएका छन् ।

यसबीच, अमेरिकी सिनेटमा ट्रम्पलाई इरानविरुद्ध युद्ध गर्ने अधिकारमा अंकुश लगाउने प्रस्ताव चौथो पटक असफल भएको छ । रिपब्लिकन बहुमतले विपक्षमा मत दिए पनि डेमोक्र्याटहरूले हरेक हप्ता नयाँ प्रस्ताव ल्याउने चेतावनी दिएका छन् । सिनेटर ¥यान्ड पललगायत केहीले युद्ध लम्बिएमा धारणा परिवर्तन गर्ने संकेत गरेका छन् ।

समग्रमा दुवै पक्षले ‘हार स्वीकार नगर्ने’ सम्झौता खोजिरहेका छन् । इजरायल र लेबनानको हिज्बुल्लाह मुद्दा अझै जटिल छन् । यद्यपि, युद्धको थकान, आर्थिक संकट र राजनीतिक बाध्यताले अब दुबै पक्षलाई सम्झौता अपरिहार्य बनाएको छ ।